طبقه بندی مفاهیم از منظر معرفت شناسان مسلمان
24 بازدید
محل نشر: معرفت » اسفند 1384 - شماره 99 » (9 صفحه - از 28 تا 36)
نقش: نویسنده
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
اشاره حکما و معرفت شناسان مسلمان از معرفت، معنای عام اراده کرده اند; از این رو، معرفت شناسی از منظر آن ها شامل علوم حضوری و علوم حصولی، یا به تعبیر دیگر، معرفت های بدون واسطه و معرفت های با واسطه، و نیز مفاهیم و قضایا می شود. بدین سان، بخشی از مباحث معرفت شناختی آن ها به بحث از مفاهیم اختصاص دارد. در مفاهیم، مباحث بنیادین گوناگونی قابل طرح می باشند. یکی از مهم ترین آن مباحث طبقه بندی مفاهیم و ویژگی های آن هاست که، علی رغم اهمیت فراوان، توجه شایسته ای به آن نشده است. این نوشتار به بحث ازاقسام مفاهیم، ویژگی های آن ها و نقش حکمای مسلمان در رشد و پیشرفت این مسئله می پردازد و می کوشد نظام فراگیر و جامعی از مفاهیم ارائه دهد. پیشینه در منطق ارسطو، مفاهیم به دو دسته جزئی و کلی تقسیم شده اند. مفاهیم جزئی مفاهیمی هستند که تنها قابل انطباق بر یک مصداق اند و خود بر چند دسته اند: 1. صورت های حسی; 2. مفاهیم یا تصورات خیالی; 3. مفاهیم یا تصورات وهمی. مفاهیم کلی مفاهیمی اند که بر بیش از یک مصداق قابل انطباق اند. به تصورات یا مفاهیم کلی «معقولات» نیز می گویند. معقولات خود نیز به دو دسته اساسی تقسیم شده اند: 1. معقولات اولی; 2. معقولات ثانیه. مسئله ای که پیش از هر چیز توجه ما را به خود جلب می کند این است که این تقسیم بندی از چه زمانی و توسط چه کسانی مطرح گردید؟ با نگاهی گذرا به تاریخ اندیشه بشری، می توان بدین نتیجه رهنمون شد که تقسیم مفاهیم به جزئی و کلی تا عصر ارسطو و افلاطون قدمت داشته و این مسئله نزد آن ها نیز مطرح بوده است. یکی از حقایق انکارناپذیر تاریخ فلسفه، نزاع افلاطون و ارسطو در باب حقیقت کلی است; بلکه می توان گفت: یکی از عمده ترین اختلاف نظر آن دو در باب حقیقت کلی بروز یافته است. آشکار است که این مسئله آن گاه مطرح می شود که تقسیم مفاهیم به کلی و جزئی و تمایز میان مفهوم کلی و جزئی روشن باشد. افزون بر آن، ارسطو خود در منطق به تقسیم مفاهیم، یا به تعبیر خود وی، معانی، به کلی و جزئی تصریح کرده و هر یک از آن ها راتعریف کرده است. «و لما کانت المعانی بعضها کلیا و بعضها جزئیا و اعنی بقولی کلیا ما من شانه ان یحمل علی اکثر من واحد و بقولی جزئیا مالیس ذلک من شانه و مثال ذلک ان قولنا انسان من المعانی الکلیة
آدرس اینترنتی